Тема1: Информатика и компјутери

 Основни поими од информатиката

Здраво шестоодделенци! 👋

Добредојдовте во светот на Информатиката!

Денес започнуваме со првата многу возбудлива тема: Информатика и компјутери.

Што е податок, а што информација? 🚀💻

Дали некогаш сте се запрашале како компјутерите нè разбираат? Како знаат што сакаме да направиме кога играме игра или кога пребаруваме на интернет? Сè започнува со три основни поими кои денес ќе ги научиме: информатика, податок и информација.

Подготвени? Ајде да нурнеме во дигиталниот свет! 🤿

1. Што е Информатика? 🤔

Зборот ИНФОРМАТИКА е настанат од спојување на два други збора:
ИНФОРМАција + автомаТИКА (автоматско решавање) = ИНФОРМАТИКА

✍️ 

Информатиката ни помага да го користиме компјутерот како алатка за учење, забава, комуникација и решавање на проблеми.

2. Што е Податок? 🧩

Замислете дека имате кутија полна со измешани делови од сложувалка. Секој дел сам за себе не ви покажува никаква слика. Токму тоа е податокот.

Податок е обичен факт, бројка, буква, збор или симбол кој сам по себе нема некое посебно значење.

Примери за податоци:

• Бројот: 12

• Зборот: Марија

• Бојата: Црвено

• Бројот: 39

Ако некој само ви каже „12“, вие ќе прашате: „Што 12? 12 јаболка? 12 часот? 12 години?“. Значи, податокот сам не ни кажува многу.

---

3. Што е Информација? 💡

Кога ќе ги земеме тие измешани делови од сложувалката (податоците), ќе ги разместиме и ќе ги споиме – добиваме јасна слика! Таа слика е информацијата.

Информација е обработен податок кој има смисла, значење и ни помага да донесеме некоја одлука или да дознаеме нешто ново.

Ајде да ги претвориме податоците од претходно во информации:

---

⚙️ Златното правило во информатиката!

Запомнете го овој едноставен пат:
ПОДАТОК ➡️ ОБРАБОТКА (размислување/компјутер) ➡️ ИНФОРМАЦИЈА

Компјутерите се машини кои се „хранат“ со податоци, многу брзо ги обработуваат и на екранот ни даваат корисни информации!

---

🧠 ВРЕМЕ ЗА ВЕЖБИ И АКТИВНОСТИ!

Ајде да провериме колку внимателно слушавте и читавте! (Овие вежби решете ги во вашите тетратки).

Вежба 1: Детектив за податоци и информации 🕵️‍♂️
Во следните реченици, одреди што е ПОДАТОК, а што ИНФОРМАЦИЈА. 

(Напиши П за податок, И за информација):

1. Скопје _____

2. Главен град на нашата држава е Скопје. _____

3. 45 _____

4. Автобусот со број 45 оди кон моето маало. _____

5. Сончево _____

Вежба 2: Објасни со свои зборови! 🗣️
Замисли дека треба да му објасниш на твојот помал брат/сестра или на баба ти/дедо ти:

• Што е тоа Информатика?

• Која е разликата помеѓу податок и информација?
  (Напиши го твоето објаснување во тетратката во 3-4 реченици. Биди креативен/на!)

Вежба 3: Предизвик во коментари! 👇
Смисли твој сопствен пример! Напиши еден податок, и потоа претвори го во информација.
Пример: Податок: 5. Информација: Јас добив 5 по математика!
Остави го твојот пример во коментарите под овој блог-пост!

Читаме на следниот час! 💻👩‍🏫👨‍🏫

Примери на интересни проекти со Micro:bit

 Танцуваме со micro:bit

    Овој проект овозможува да даваме инструкции со помош на micro:bit, односдно поставуваме стрелки, кои ја означуваат насиката на движење при танцувањето (напред, назад, лево, десно). Меѓу секоја инструкција поставуваме пауза и ги повторуваме чекорите во циклус. Освен стрелките, може да ги користиме икончињата за креирање фигура на човече со раце горе, долу,....

    Еден пример за ваков проект е следниов: 

Dance steps

Поврзување на LED диода со микро:бит

 Инструкции како да прикачите LED на микро:бит на BBC.

Што ќе ви треба:

• ·         BBC микро:бит
• ·         Микро USB кабел
• ·         Пакет батерии со 2 x AAA батерии
• ·         LED диода
• ·         отпорници
• ·         3 x кабли за штипки од крокодил

Што се на LED диоди?

LED (Light Emitting Diode - диода што емитува светлина) е полупроводнички уред кој емитира светлина кога електрична струја поминува низ неа. LED диодите најчесто се користат во различни апликации поради нивната ефикасност и долг животен век.

Кога поврзувате LED, како и со која било компонента, важно е да го поврзете правилно. При поблиска проверка, ќе забележите дека вашата LED има еден крак пократок од другиот. Подолгиот крак (Анода) се поврзува со извор на енергија, а пократкиот крак (Катода) се поврзува со GND (Заземјување).

Зошто се потребни отпорници?

Отпорник ја ограничува струјата што тече низ LED, спречувајќи ја да изгори.

Отпорниците доаѓаат во различни форми и големини.

Според законот на Ом, можно е да се пресмета отпорот потребен за секој тип на LED. Обично, следните отпорници може да се користат со секој тип на LED:

Инструкции за поврзување со каблите

·    Исклучете го микро:битот од компјутерот и исклучете ја батеријата.

·    Користете крокодилска штипка за да го поврзете краткиот (катода) крак на вашата LED диода со двата краја на вашиот отпорник.

·    Поврзете уште еден клип за крокодил од другиот крај на вашиот отпорник со GND на вашиот микро:бит.

·    Поврзете крокодилска штипка со долгиот (анода) крак на вашиот LED и прикачете ја на пин 0.

Програмирање за вашата LED сијаличка:

Преземете ја програмата на вашиот micro:bit (download)

 

Прашања:

1: Што е LED диода?

2: Што е потребно за да се поврзи LED диода и микро:бит?

3: Како да се поврзи LED диода со микро:бит?

4: Зошто е потребен отпорник со LED диода?

5: Како ќе се програмира микро:битот за контрола на LED диодата?

Мерење на влажноста на почвата

    За да добиеме уред кој ќе ја мери влажноста на почвата ќе го поврзиме микро:битот со жици, најдобро крокодилки. Во почвата ќе поставиме клинци или поголеми жици, кои ќе имаат улога на сонди. Електричната струја ќе се движи низ почвата од едниот до другиот клинец заедно со влагата во почвата. Колку ќе има повеќе влага во почвата, толку ќе биде поголем напонот што се мери.

Електричната струја минува низ водена површина, па затоа кога ќе се поврзе во струјно коло, електричната светилка ќе светне.

Ова својство на електричната струја, ќе го искористиме за мерење на влажноста на почвата со микробит. Двата клинци во почвата, имаат улога на сонди низ кои патува електричната струја. Степенот на влажност на почвата е даден на сликата подолу, каде вредност околу 700 е сува почва, околу 900 е нормално влажна почва и околу 1023 е многу влажна почва.

Ова практично го поврзуваме со микробитот, со помош на кабли алигаторки, и тоа, едниот клинец за Pin 1, а другиот на 3V.

Клинците ги поставуваме во саксија.

Програмскиот код го внесуваме, односно при притискање на копчето А, ќе се појави вредноста за соодветната влажност во саксијата.

Комбинирње на уредот за мерење на влажност на почвата со помош на звучен аларм

Додаваме звучник на предходниот уред, така што го поврзуваме со Pin0, a другиот крај со GND на микробитот.

Програмскиот код за ова е следен:

moisture е варијабла која ја креираме за да ја мериме вредноста за влажност на почвата. Доколку е вредноста помала од 900, ќе се вклучи алармот за да го повадиме растението во саксијата.

Практично го проверуваме новиот уред со аларм:

    За подобро да го разберете целиот процес на градње на овие уреди, погледнете го следното видео:

Разгледај го следново видео, и обиди се да го креираш истиот проект, направен по познатата игра Лист, Камен, Ножици.

Лист, камен, ноживжци

Конструирање модели со примена на Микробит (светлосен аларм)

 

Вежба1: Мерење интензитет на светлина со микро бит

1.       На почетокот, нека на микробитот се појави буквата М.

2.       За да го измериме интензитетот на светлина, ќе користиме варијабла reading, и на неа ќе ја придружиме вредноста која ќе ја прочитаме од light level (од менито Input).

3.       На копчето А, повторно ќе се вчита нивото на светлина и ќе се појават две икончиња и буквата М, после пауза од 500 (ms).

4.       На копчето B, ќе се исчисти екранот на микробитот, ќе се појави бројот кој одговара на интензитетит на светлина во просторот каде е микробитот, и по пауза од 500 (ms), повторно ќе се појави буквата М.

Вежба2: Светлосен аларм со микробит

1.       За да креираме аларм кој ќе реагира на светлина, најпрво ги креираме различните сликички кои ќе се појавуваат на микробитот, ги поставуваме во функција (од менито Fun(x)), која ја именуваме како alarm.

2.       Потоа креираме варијабла light, и во циклусот forever, ја поставуваме на light level.

3.       Ако light level е помало од 150, ќе се повика функцијата alarm со командата call alarm, и ќе почнат да се појавуваат сликичките.

4.       Ако light level не е помало од 150, односно ако е поголемо, ќе се прикаже икончето со смајли.

Вежба3: Направи модел на светлосен аларм, така што, ќе се вклучи сонце што трепка ако светлината е поголема од 100, и месечина, ако е светлината помала од 100.

Уред „Микро:бит“ - Основни карактеристики и работна околина

• Micro:bit е џебен компјутер дизајниран да ни помогне да научиме како се програмира.
• Иако е мал, тој е многу моќен! Има свој процесор (мозок), меморија и многу сензори.
• Може да го програмираме да биде дигитален часовник, термометар, компас или дури и ретро видео игра.

Анатомија на Микробит - Предна страна

1. ЛЕД Матрица (5x5): 25 црвени ЛЕД диоди кои светат. Тие се нашиот „екран“ за прикажување сликички и текст.
2. Копчиња (A и B): Влезни уреди. Можеме да ги програмираме што да се случи кога ќе притиснеме А, Б или двете заедно.
3. Пинови (0, 1, 2, 3V, GND): Златните ленти долу. Служат за поврзување со други уреди (слушалки, моторчиња, овошје!).
4. Лого на допир: (Кај V2 верзијата) златното лого функционира како трето копче на допир.

Анатомија на Микробит - Задна страна (Сензорите)

Што се крие одзади?

• Процесор: Мозокот кој ги извршува нашите наредби.
• Акцелерометар: Сензор кој детектира движење (тресење, навалување, паѓање).
• Компас: Сензор кој ги препознава страните на светот (магнетно поле).
• Сензор за температура и светлина: (Светлината ја мери преку ЛЕД диодите напред!).
• Радио / Bluetooth: За безжична комуникација со други Микробити.

https://microbit.org/get-started/features/overview

Како го поврзуваме?

• За да го програмираме, потребен ни е компјутер и USB кабел.
• Чекор 1: Едниот крај од USB кабелот оди во компјутерот.
• Чекор 2: Другиот крај (Micro USB) оди во горниот дел на Микробитот.
• Кога не е поврзан со компјутер, работи со помош на батерии (преку белиот приклучок за батерии).

Работна околина за кодирање - MakeCode

• Одиме на веб-страницата: makecode.microbit.org
• Програмираме визуелно, со сложување на блокови (како сложувалка или Лего коцки).
• Работната околина има 3 главни дела:
1. Симулатор: Виртуелен Микробит кој веднаш покажува што прави нашиот код.
2. Алатки (Мени/Toolbox): Категории каде се кријат блоковите (Основни, Влез, Музика...).
3. Работен простор (Workspace): Местото каде ги влечеме и спојуваме блоковите.

 

Нашиот прв проект – „Срце што чука“

• Да ги искористиме ЛЕД диодите!
• Од категоријата Basic (Основни) влечеме блокови:
• on start (на почеток) или forever (засекогаш).
• show icon (прикажи икона).
• Бираме икона Срце, па мало Срце, и ги ставаме во блокот forever.
• Што ќе се случи? На екранот постојано ќе се менуваат големо и мало срце!

Втор проект – „Протреси го!“ (Користење акцелерометар)

• Да го искористиме сензорот за движење (Акцелерометар)!
• Одиме во категоријата Input (Влез).
• Го бираме блокот on shake (при протресување).
• Внатре ставаме show icon (на пример: насмеано лице).
• Што ќе се случи? Кога ќе го протресеме уредот, тој ќе ни се насмевне.

Како оди кодот во Микробитот? (Преземање)

1. Кликни на виолетовото копче Download (Преземи) долу лево.
2. Ќе се симне датотека со наставка .hex на твојот компјутер.
3. Отвори го фолдерот каде што е Микробитот (се појавува како USB стикче со име MICROBIT).
4. Превлечи ја .hex датотеката во MICROBIT (Copy-Paste / Drag and Drop).
5. Додека се префрла, жолтото сијаличе одзади ќе трепка. Кога ќе заврши – кодот работи!

Проверка на знаењето 

• Да провериме што научивме денес!
• ✅ Препознава компоненти: Можеш ли да покажеш каде се копчињата А и Б, а каде се пиновите?
• ✅ Опишува карактеристики: Што мери акцелерометарот? За што служат 25-те ЛЕД диоди?
• ✅ Користи работна околина: Знаеш ли каде се наоѓа Симулаторот во MakeCode и како се префрла кодот?

Ресурси:

1. Официјалната страна на Microbit едукативната платформа е достапна на https://microbit.org/
2. Youtube каналот на British Council North Macedonia е достапен на следниот линк.
3. Youtube листата за „Микро:бит“ проекти на македонски јазик е достапна на следниот линк.
4. Успешни приказни од училишната практика во училиштата се достапни на следниот линк.

Microsoft платформата за кодирање со Микро:бит е достапна на следниот линк.

Basic Projects
1. Dice 
2. Flashing Heart (Step-by-step tutorial)

Проект: Креирање семафор со помош на микробит

Traffic light

Проект: Креирање компас со микробит

Компас